Właściwość sądu w sprawach rodzinnych po wyjeździe z Polski
Po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, państwa członkowskie otworzyły swoje rynki pracy dla obywateli polskich. Wówczas wiele polskich rodzin, w tym z dziećmi, poszukujących lepszych warunków życia i możliwości finansowych zdecydowało się na wyjazd z terytorium Polski. Często zdarzało się i nadal zdarza, że dziecko z jednym z rodziców pozostaje na terytorium państwa członkowskiego UE, zaś drugi z rodziców decyduje się na powrót do Polski. Przedstawiona sytuacja nie ma wpływu na obowiązki rodzicielskie względem małoletniego dziecka, pojawia się natomiast pytanie o właściwość jurysdykcyjną sądu, który ma orzekać w jego istotnych sprawach.
W kodeksie postępowania cywilnego kwestie te uregulowano w art. 11032, w zakresie spraw wynikających ze stosunków pomiędzy rodzicami a dziećmi, oraz w art. 11033, w zakresie dotyczącym świadczeń alimentacyjnych na rzecz małoletniego dziecka. W ramach państw członkowskich UE, przedmiot ten uregulowany jest w Rozporządzeniu Rady (UE) 2019/1111 z dnia 25 czerwca 2019 r., w sprawie jurysdykcji, uznawania i wykonywania orzeczeń w sprawach małżeńskich i w sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej oraz w sprawach uprowadzenia dziecka za granicę (Dz. U. UE. L. z 2019 r. Nr 178, str. 1 z późn. zm.). Rozporządzenie to rozróżnia trzy kwestie dotyczące dziecka: jego zwykłe miejsce pobytu, uprowadzenie dziecka oraz zgodę na jurysdykcję.
W sprawach dotyczących odpowiedzialności rodzicielskiej sąd państwa członkowskiego ma jurysdykcję wtedy, gdy dziecko ma w danym państwie swoje zwykłe miejsce pobytu w chwili wniesienia sprawy (art. 7 Rozporządzenia Rady (UE) 2019/1111). W przypadku bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka, jurysdykcję ma sąd państwa członkowskiego, w którym dziecko miało swoje zwykłe miejsce pobytu bezpośrednio przed uprowadzeniem lub zatrzymaniem (art. 10 ww. rozporządzenia). Nie bez znaczenia jest również wola rodziców dziecka – jeżeli wyrażą oni zgodę na jurysdykcję sądu innego państwa członkowskiego i jest to w interesie dziecka, to sąd ten również może mieć właściwość jurysdykcyjną (art. 12 ww. rozporządzenia).
W tym miejscu należy wyjaśnić znaczenie pojęcia „zwykłe miejsca pobytu dziecka”. W świetle wyroku Trybunału Sprawiedliwości z dnia 17 października 2018 r., C-393/18 PPU, UD v. XB, ZOTSiS 2018, nr 10, poz. I-835, wskazuje się, że „zwykłe miejsce pobytu dziecka ustala się w oparciu z jednej strony o obiektywne czynniki charakteryzujące pobyt dziecka w określonym miejscu, a z drugiej strony o okoliczności pobytu rodziców oraz ich zamiar co do miejsca pobytu dziecka. O ile pojęcie „zwykłego miejsca pobytu” ukierunkowane jest na dziecko, w zakresie, w jakim określa miejsce, które faktycznie stanowi centrum jego spraw życiowych, o tyle samo w sobie miejsce to zależy, w stopniu zróżnicowanym w zależności od wieku dziecka, od miejsca, w którym znajduje się faktyczne centrum spraw życiowych rodziców dziecka oraz gdzie mają oni zamiar je wychowywać.”
Po opuszczeniu UE przez Wielką Brytanię, tj. od 1 stycznia 2021 r. Rozporządzenie Rady (UE) 2019/1111 nie ma bezpośredniego zastosowania do Wielkiej Brytanii. W tym przypadku konieczne jest uwzględnienie właściwej umowy międzynarodowej, która reguluje kwestię jurysdykcji, takiej jak Konwencja Haska z 1996 r., dotycząca jurysdykcji, prawa właściwego, uznawania, wykonywania oraz współpracy w zakresie odpowiedzialności rodzicielskiej oraz środków ochrony dzieci. Konwencja wskazuje, że organy sądowe i administracyjne państwa, w którym dziecko ma zwykły pobyt, są uprawnione do podejmowania środków ochrony osoby lub majątku dziecka (Art. 5 Konwencji). Jeżeli dziecko zmienia miejsce zwykłego pobytu na inne państwo, to jurysdykcję przejmują sądy nowego państwa zwykłego pobytu dziecka. Konwencja reguluje również jurysdykcję w przypadkach dzieci uchodźców i dzieci przemieszczonych z powodu rozruchów w ich krajach, przyznając jurysdykcję sądom, w którym dzieci aktualnie przebywają (Art. 6 Konwencji).
W przypadku bezprawnego uprowadzenia lub zatrzymania dziecka, organy państwa, w którym dziecko miało zwykły pobyt przed bezprawnym uprowadzeniem lub zatrzymaniem, zachowują swoją jurysdykcję do czasu, aż dziecko uzyska nowy zwykły pobyt, pod warunkiem spełnienia warunków, określonych w art. 7 Konwencji. Konwencja przewiduje również możliwość przekazania jurysdykcji innym państwom, jeśli uzna się, że tamtejsze organy będą lepiej oceniać dobro dziecka. Organy danego państwa mogą również zwrócić się bezpośrednio do organów innego państwa o przejęcie jurysdykcji w sprawach ochrony dziecka, jeżeli jest to zgodne z jego dobrem (Art. 8-10 Konwencji).
Podsumowując, należy pamiętać, że każdy przypadek charakteryzuje się indywidualnymi cechami, wpływającymi na ostatecze ustalenie jurysdykcji sądu danego państwa. W niektórych przypadkach właściwe rozstrzygnięcie jest problematyczne i trudne do określenia, szczególnie przez osobę, która nie ma doświadczenia w tym zakresie. Mając to na uwadze, zapraszamy do kontaktu z naszą Kancelarią, celem uzyskania skutecznej porady prawnej i wsparcia w sprawach dotyczących jurysdykcji i odpowiedzialności rodzicielskiej w kontekście międzynarodowym.
Opublikowane dnia 2024-07-06