Obliczanie zachowku
Instytucja zachowku, która jest uregulowana w art. 991-1011 Kodeksu cywilnego (dalej KC), przewiduje ustawową ochronę interesów majątkowych osób najbliższych spadkodawcy, w sytuacji, w której dokona on rozporządzenia swoim majątkiem na wypadek śmierci z pokrzywdzeniem najbliższych. Roszczenie z tytułu zachowku (roszczenie o zapłatę określonej sumy pieniężnej) przysługuje osobie uprawnionej, jeżeli dziedziczyłaby ona z ustawy, co powoduje konieczność ustalenia kręgu spadkobierców ustawowych.
Roszczenie o zachowek należy do długów spadkowych. Co do zasady uprawnionemu przysługuje zachowek w wysokości 1/2 udziału spadkowego, który by mu przypadał w wyniku dziedziczenia ustawowego, chyba, że uprawniony jest trwale niezdolny do pracy lub małoletni – wtedy przysługuje mu zachowek w wysokości 2/3 dwóch trzecich wartości udziału dziedziczenia z ustawy. Roszczenie o zachowek nie przysługuje spadkobiercy ustawowemu, o ile został on wydziedziczony (art. 1008 KC), został uznany za niegodnego dziedziczenia (art. 928 KC), jest małżonkiem wyłączonym z dziedziczenia (art. 940 KC), odrzucił spadek (art. 1020 KC), zrzekł się dziedziczenia (art. 1049 KC). Do zachowku są natomiast uprawnieni zstępni wydziedziczonego spadkobiercy ustawowego, zstępni spadkobiercy ustawowego uznanego za niegodnego oraz tego, który odrzucił spadek.
Jednakże obliczając wartość udziału spadkowego należnego spadkobiercy z ustawy, należy założyć, jakby nie doszło przez żadnego z tych spadkobierców do odrzucenia spadku, jak również jakby nie doszło do uznania kogokolwiek z nich jako niegodnych dziedziczenia, ponieważ te dwie kategorie wyłączeń następują dopiero po otwarciu spadku, więc spadkodawca nie mógł o nich wiedzieć, ani ich przewidzieć. Innymi słowy skutki tych wyłączeń nie powinny mieć wpływu na wysokość zachowku.
Celem ustalenia konkretnej wartości zachowku ustala się tzw. wartość substratu zachowku, na którą składa się czysta wartość spadku, ustalona w chwili otwarcia spadku jako różnica pomiędzy aktywami (majątek spadkowy) i pasywami (długi spadkowe, z wyłączeniem zapisów zwykłych i poleceń), powiększona o wartość darowizn (z wyłączeniami) oraz wartość zapisów windykacyjnych podlegających doliczeniu (art. 993-995 KC). Wyłączeniu przy doliczaniu do spadku nie podlegają drobne darowizny, przyjęte zwyczajowo w danych stosunkach, jak również darowizny na rzecz osób niebędących spadkobiercami albo uprawnionymi do zachowku, jeżeli darowizny te zostały dokonane przez spadkodawcę przed więcej niż 10 laty, licząc wstecz od daty otwarcia spadku.
Po ustaleniu substratu zachowku, należy jego wartość odpowiednio podzielić na liczbę osób dziedziczących z ustawy i przemnożyć przez 1/2 lub 2/3, celem ustalenia właściwej wartość zachowku dla konkretnego uprawnionego.
Opublikowane dnia 2024-07-08